logo

Lider:

 

Partner:


 
Home Ciekawe artykuły Poradnictwo zawodowe jako determinanta trafności wyborów edukacyjnych i zawodowych młodzieży
Poradnictwo zawodowe jako determinanta trafności wyborów edukacyjnych i zawodowych młodzieży PDF Drukuj Email

 

 

1. Wprowadzenie

Zmiana wpisana jest we współczesny obraz funkcjonowania społeczeństw. Wynika to z rozwoju cywilizacyjnego i postępu technologicznego, które prowadzą do tego, że zmieniają się potrzeby i styl funkcjonowania społeczeństw. Pociąga to za sobą także zmiany na rynku pracy i w systemach edukacyjnych. Dla wielu ludzi taki stan powoduje konieczność funkcjonowania w sytuacji ciągłej niepewności i zagrożenia. Widoczne jest to zwłaszcza w starszych grupach wiekowych. Starsi ludzie trudniej przystosowują się do zmian, zwłaszcza wtedy, gdy przywiązani byli do jednego miejsca pracy, zaś posiadane wykształcenie uniemożliwia szybkie przekwalifikowanie się i dostosowanie do uwarunkowań dynamicznego wymagającego i często kapryśnego rynku pracy.

Dynamika zmian obserwowana jest także w odniesieniu do zapotrzebowania i popytu na zawody. W przypadku jednych rośnie, w przypadku innych maleje i wygasa. Bez systematycznie prowadzonych analiz rynku pracy, w tym analizy zawodów deficytowych i nadwyżkowych, trendów na rynku pracy i innych podobnego rodzaju analiz, trudno byłoby mówić o tworzeniu warunków do sprawnej adaptacji dla ludzi oraz o możliwościach skutecznego dopasowywania oferty edukacyjnej i szkoleniowej.

Niestety zmianom na rynku pracy podlegają także najmłodsi ludzie, dotyczy to zwłaszcza ich późniejszej aktywności zawodowej, a wcześniej odpowiedniego ukierunkowania w edukacji i wzbudzania świadomości w zakresie wyboru odpowiedniej drogi dalszego kształcenia, co również wiążą się z decyzjami odnośnie tego kim chce się być w przyszłości. O ile wśród uczniów szkół ponagimnazjalnych i wśród studentów łatwiej jest prowadzić tego rodzaju działania nakierunkowujące, o tyle na poziomie gimnazjalnym trudno oczekiwać od uczniów szczególnej świadomości i rozeznania w tym obszarze. Pojawia się zatem pytanie czy etap edukacji gimnazjalnej jest odpowiednim momentem na to, aby wprowadzać elementy poradnictwa zawodowego a jeśli tak, jak, to jak taki proces miałby być realizowany celem uzyskania zakładanych efektów i realizacji postawionych celów. Zdaniem autorów zajmujących się tematyką poradnictwa zawodowego to właśnie gimnazjum jest doskonałym momentem na zapoczątkowanie profesjonalnego poradnictwa w szkole – „w tym okresie życia powinno się nabyć niezbędne umiejętności: znajomości czynników koniecznych do podjęcia prawidłowej decyzji o wyborze zawodu – wiedza o zawodach, szkołach, własnych predyspozycjach, rynku pracy, możliwie najpełniejszą znajomość siebie, swoich upodobań, mocnych i słabych stron oraz predyspozycji do wykonywania zawodów, rozeznanie w strukturze szkolnictwa ponadgimnazjalnego oraz zapoznanie się z kryteriami przyjęć do liceów i szkół zawodowych.[1]

 

2. Poradnictwo zawodowe w szkołach jako wymóg współczesnego rynku pracy

W krajach Unijnych usługi poradnictwa oferowane są z reguły na niższych poziomach szkół średnich, najintensywniej w gimnazjach, na ogół podczas ostatnich dwóch lub trzech lat nauczania obowiązkowego. W większości narodowych systemów edukacyjnych jest to okres, w którym muszą zapadać decyzje odnośnie wyboru grup przedmiotów do dalszej nauki. Jednakże we wszystkich 29 państwach istnieje wyraźna tendencja do rozszerzania usług doradczych na wszystkie etapy szkolnictwa średniego (niższego i wyższego), aby nie było ono wyłącznie skoncentrowane na poszczególnych punktach, w których dokonuje się wyborów, lecz było rozwojowe w orientacji[2].

Statystyki dotyczące aktywności zawodowej młodych osób nie są korzystne. Osoby młode w wieku 15- 24 lata cechuje szczególnie niska aktywność w tym zakresie, dlatego uruchamianie dziana z zakresu poradnictwa musi się odbywać na możliwie wczesnym poziomie edukacji .

Problemem współczesnej edukacji zawodowej, bez względu na poziom edukacji, na jakim jest ona rozpatrywana, jest zapewnienie jej przydatności do zatrudnienia absolwentów, otwarcie jej na rynek pracy, ukształtowania takich kwalifikacji, które są oczekiwane przez pracodawców. O ile w określonej sytuacji na rynku pracy szanse znalezienia zatrudnienia przez młodych ludzi zależeć będą głównie od ich wiedzy i przygotowania praktycznego do wykonywania danej pracy - w przypadku absolwentów szkół zawodowych - o tyle świadomość uwarunkowań rynku pracy i jego wymogów jako determinanta powodzenia na rynku pracy dotyczy absolwentów wszystkich typów szkół . Zbliżenie szkoły do życia, do gospodarki i popytu na pracę może ułatwić młodym ludziom znalezienie pracy i zmniejszenie stopy bezrobocia młodzieży.

Tymczasem wielu pracodawców dostrzega po stronie absolwentów, zwłaszcza szkół
o profilu zawodowym, szereg barier w obszarze ograniczonych umiejętności sprawnego wykonywania pracy. Pociąga to za sobą szereg negatywnych skutków takich jak niska wydajność, marnotrawstwo materiałów, wzrost kosztów wytwarzania/ realizacji usług, niska wydajność wykonywanej pracy. Implikuje to potrzebę zmiany roli szkoły zawodowej
w procesie kształcenia przez całe życie, która powinna oferować dobre przygotowanie teoretyczne, dające wiedzę zawodową, przygotowanie praktyczne oraz kształtowanie kompetencji społecznych. Aby proces ten uczynić realnym konieczne jest oddziaływanie
z jednej strony na sferę środków dydaktycznych, z drugiej zaś nauczycieli, przyjmujących rolę animacyjną i koordynującą w procesie przygotowywania młodzieży szkół zawodowych w wejściu na rynek pracy. To samo odnosi się do sytuacji jaka ma miejsce w innych typach szkół, również już na poziomie gimnazjalnym.

Generalnie można wyróżnić cztery główne modele orientacji zawodowej opartej na programach szkolnych. Nie są rzadkie przypadki, że niektóre kraje realizują modele wzajemnie ze sobą powiązane. Pierwszy z modeli oferuje orientacje zawodową w formie oddzielnego przedmiotu w programie nauczania, formalnie przydzielając na nią dodatkowy czas w planie tygodniowym lub rocznym (Austria, Cypr, Czechy, Finlandia, Grecja, Rumunia, Hiszpania). Model drugi włącza orientację zawodową do szerszych przedmiotów jak np. nauki społeczne czy edukacja osobista i społeczna ( np. Węgry, Łotwa, Malta, Polska). W trzecim modelu włącza się aspekty orientacji zawodowej do wszystkich lub prawie wszystkich przedmiotów planu nauczania ( Dania, Grecja). Natomiast czwarty model oferuje program orientacji zawodowej realizowanej przez seminaria i warsztaty (Francja, Malta, Polska), które są kierowane do uczniów w tej samej grupie wiekowej, lub oparte na tej samej tematyce, i są otwarte dla uczniów na różnym poziomie nauczania. W zdecentralizowanych systemach edukacyjnych, szkoły w wielu państwach korzystają z różnych modeli, stąd też przedstawiony podział można uznać za umowny. W zależności od podejścia i kierunków polityki edukacyjnych w poszczególnych krajach, pozostawia się szkołom mniejszą lub większą swobodę jeśli chodzi o programy orientacji zawodowej.

 

3. Prawne uwarunkowania poradnictwa zawodowego

Nie bez znaczenia wobec powyższego mają unormowania prawne obowiązujące w Polsce, odzwierciedlone m.in. w Ustawie z 7 września 1991 roku o systemie oświaty. Unormowanie to jest zbiorem postulatów ale także wytycznych co do kierunków organizacji polskiego systemu oświaty i standardów jakie miałby on realizować. Według niego zarówno organy państwa jak i jednostki samorządu terytorialnego powinny prowadzić działania mające na celu stworzenie takiego systemu organizacji oświaty, aby zapisy ustawowe znajdowały praktyczną realizację. Warto nadmienić, że kluczowym zapisem jest przygotowanie uczniów do wyboru zawodu i kierunku kształcenia. Rozmaite rozporządzenie ministerialne stanowią
w tym kontekście uzupełnienie ustawy o zapisy dotyczące realizacji przez szkoły pomocy psychologiczno – pedagogicznej oraz tworzenia na ich terenie wewnątrzszkolnego systemu doradztwa zawodowego. Warto skupić się zwłaszcza na tym ostatnim dokumencie. Wewnątrzszkolny System Doradztwa (WSD), umożliwiający zatrudnienie w szkole doradcy zawodowego koordynującego WSD i stwarzającego uczniowi realną możliwość zdobycia wiedzy i umiejętności niezbędnych do odnalezienia swojego miejsca na drodze kariery zawodowej został wprowadzony Rozporządzeniem MEN z 21 stycznia 2001 r. (z późniejszymi zmianami) w sprawie ramowych statutów publicznego przedszkola oraz publicznych szkół. Odbiorcami oferty WSD są uczniowie, nauczyciele i rodzice (tak jak Szkolne Ośrodki Kariery, które można uznać za praktyczną realizację WSD w szkole – o tym w dalszej części artykułu). Założenia dotyczące WSD wskazują, że indywidualna i grupowa praca z wymienionymi trzema grupami odbiorców (w tym z Radą Pedagogiczną) oraz współpraca ze środowiskiem lokalnym powinna mieć charakter długofalowych, planowanych działań[3].

Korzyści z wprowadzenia Wewnątrzszkolnego Systemu doradztwa prezentuje tabela.

Tabela 1. Rozdaje korzyści z wprowadzenia Wewnątrzszkolnego Systemu Doradztwa

Korzyści dotyczące kształtowania postaw i zachowań uczniów

  • Przygotowanie do samodzielnego i aktywnego kształtowania swojej drogi zawodowej,
  • Rozwój umiejętności rozpoznawania własnych zasobów osobistych i ich wykorzystania w kształtowaniu swojej kariery zawodowej,
  • Kształtowanie postawy otwartości na wiedzę,
  • Kształcenie umiejętności prezentowania swojej osobowości,
  • Kreowanie postaw aktywnych, radzenia sobie w sytuacjach trudnych i stresowych.

Korzyści związane z kształceniem umiejętności uczniów

  • Planowanie przyszłości zawodowej,
  • Organizowanie działań swoich i zespołu – praca w zespole,
  • Przygotowywanie dokumentów związanych z wykonywaniem pracy zawodowej,
  • Wyszukiwanie i selekcja dostępnych ofert pracy,
  • Poszukiwanie pracy, autoprezentacja,
  • Nawiązywanie kontaktów z pracodawcą,
  • Przeprowadzanie negocjacji.

Korzyści związane z wiedza uczniów

  • Poznanie „świata zawodów” (m.in. zadań i czynności, środowiska pracy, przeciwwskazań i wymagań zawodów),
  • Poznanie potencjalnych ścieżek edukacyjnych w wybranych zawodach., poznanie zasad obowiązujących w kompletowaniu dokumentacji związanej z pracą,
  • Poznanie podstaw prawa pracy.

Korzyści społeczne i dla całej gospodarki

  • Znacznie lepsze przygotowanie młodzieży do wejścia na rynek pracy,
  • Znacznie bardziej dynamiczne i elastyczne dopasowanie ludzi do zawodów – co zapewni niższe koszty ekonomiczne i społeczne dzięki niższej fluktuacji kadr, zmniejszonej konieczności przekwalifikowań, większej liczbie sukcesów odnoszonych w pracy zawodowej, większej efektywności w pracy, lepszej profilaktyce – uniknięcie części chorób zawodowych, mniejszej ilości bezrobotnych „z wyboru”,
  • Lepsze dopasowanie kompetencji zasobów ludzkich do potrzeb rynku pracy,
  • Wzrost mobilności zawodowej absolwentów,
  • Wyrównywanie szans na rynku pracy,
  • Właściwe ukierunkowanie i wsparcie samo zatrudnienia – poprzez rozwijanie kompetencji,
  • Systemowe nawiązanie lokalnego – trójstronnego dialogu pomiędzy pracodawcami, edukacją i przedstawicielami władz samorządowych.

Źródło: I. Sabuda, op. cit. S. 20-21.

 

Niestety mimo wyżej scharakteryzowanych uwarunkowań prawnych, jak dotąd niewiele szkół podstawowych, gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych świadczy usługi poradnictwa zawodowego w sposób trwały, zaplanowany i adekwatnie do potrzeb uczniów[4].

W obecnej sytuacji spowolnienia gospodarki edukacja zawodowa, stworzenie profesjonalnych narzędzi dydaktycznych oraz przygotowanie kadr w szkołach wszystkich typów do właściwego ukierunkowywania zawodowego młodzieży będzie zyskiwać na znaczeniu jako czynnik rozwoju jakościowego systemu edukacji oraz jeden z czynników konkurencyjności firm a także sprawności instytucji, w których absolwenci będą później podejmować pracę.

W związku z zauważanymi deficytami dotyczącymi braku lub niskiej jakości poradnictwa zawodowego i działań nakierunkowanych na wspieranie kariery należy podejmować i realizować projekty, które odpowiadałyby na potrzebę podejmowania przez szkoły aktywności z tego obszaru. Pozytywny trend widoczny jest m.in. we wzrastającym zainteresowaniu kształceniem w szkołach zawodowych- w 2010r. powstało 19 szkół zawodowych, w tym 14 dla młodzieży. Wzrasta także liczba uczniów w tych szkołach. Wymaga to lepszego przygotowania nauczycieli szkół w umiejętnym doradztwie i znajomości profesjonalnych narzędzi z tym związanych, łączących wiedzę przedmiotowa z praktycznymi umiejętnościami oraz kompetencjami społecznymi dotyczącymi odnajdywania swojego miejsca na rynku pracy. Ważne byłoby również ukazywanie powiązań miedzy treściami przedmiotu a możliwościami praktycznej aplikacji wiedzy w powiązaniu z zawodami.

Deficyty w wymienionych obszarze potwierdzają badania, wskazujące na duże problemy w przenoszeniu wiedzy zawodowej do działalności praktycznej w zakładzie pracy
w przypadku kształcenia w szkołach zawodowych[5]. Absolwenci szkół zawodowych często dopiero w realnych warunkach pracy poznają jej uwarunkowania, zarówno pod względem merytorycznym jak i społecznym, nie będąc na to odpowiednio przygotowanymi. Sami nauczyciele przedmiotów zawodowych, nie mają często odpowiednich możliwości kontaktów ze światem pracy i relacji z pracodawcami. Do ww. problemów dochodzi jeszcze fakt niskiej indywidualizacji procesu realizacji strategii orientacji zawodowej w szkołach, które w coraz większym stopniu wymagają tradycji współpracy opartej na planach rozwojowych szkoły. Jeśli tego rodzaju problemy występują w szkołach zawodowych, nie trudno stwierdzić jak wiele deficytów musi być widocznych również w szkołach podstawowych i gimnazjalnych, które wprawdzie w polskim systemie edukacji nie przygotowują do konkretnych zawodów, ale nie są zwolnione przecież z działań na rzecz zwiększania świadomości zawodowej młodzieży, aby była ona w stanie w bardziej skuteczny sposób podejmować trafne decyzje co do kierunków dalszego kształcenia.

W obszarze edukacji zawodowej i poradnictwa zawodowego w mniej lub bardziej bezpośredni sposób wpisują się także wymagania polityki unijnej, która zwraca uwagę na potrzebę kształcenia zgodnie z wymaganiami pracodawców, praktycznej orientacji kształcenia zawodowego, organizacji praktyk w zakładach pracy[6].

Mając świadomość olbrzymiej roli jaką mogłoby pełnić profesjonalnie prowadzone poradnictwo zawodowe projekt „Rozwój zainteresowań uczniów droga do kariery” zawiera w tym temacie osobny moduł tematyczny, stanowiący element Produktu Innowacyjnego[7]. Nauczyciele testujący produkt będą mieli okazję – przy wsparciu ekspertów zajmujących się poradnictwem zawodowym – na zastosowanie w praktyce materiałów, które wzbogacą metodę projektów o wątek umożliwiający wzrost świadomości zawodowej uczniów
i przetestowanie konkretnych narzędzi dydaktycznych. W ten sposób istnieje możliwość wykazania w wielu (choć z pewnością nie we wszystkich) przypadkach wzajemnych relacji między tematyką realizowanych projektów a praktyką życia w wymiarze społecznym
i ekonomicznym.

 

4. Szkolne Ośrodki Kariery jako przykład praktycznej realizacji WSD

W praktyce działania szkół można byłoby wskazać szereg instrumentów, które mogłyby – przy umiejętnych ich stosowaniu – służyć jako sposób na budowanie świadomości zawodowej uczniów. Zarówno w szkołach gimnazjalnych jak i ponadgimnazjalnych rolę taką mogą pełnić Szkolne Ośrodki Kariery. Czym sa i jakie role mogą pełnić SzOKi przedstawia poniższa tabela:

Tabela 2. Główni odbiorcy i rodzaje korzyści z funkcjonowania SzOK

Grupy beneficjentów

Rodzaje korzyści

Dla uczniów

Kompleksowe przygotowanie uczniów do właściwych wyborów dalszej drogi kształcenia i zawodu.

Pełnienie funkcji informacyjnej i aktywizacji edukacyjno – zawodowej

Dla kadry dydaktycznej

Wyposażenie w wiedzę i umiejętności niezbędne do prawidłowego przygotowania uczniów do wejścia na rynek pracy zgodnie z jego wymaganiami

Dla rodziców uczniów

Możliwość uzyskania wiedzy o trendach na rynku pracy

Współuczestnictwo w wyborach edukacyjnych i zawodowych dzieci

Źródło: opracowanie własne na podstawie W. Kreft, op. cit. s. 7.

 

Co powinno znajdować w SzOK i jakimi metodami powinie on pracować? Odpowiadając na to pytanie warto uświadomić sobie charakter, styl życia i oczekiwania dzisiejszej młodzieży. Aby jakikolwiek komunikat skierowany do niej mógł być skuteczny wymaga odpowiednio atrakcyjnej i możliwie najbardziej interaktywnej formy. Zajęcia prowadzone
w SzOK mogą przyjmować formy mnie aktywne w postaci wykładów, jak i takie, które wymagają zaangażowania ze strony odbiorców- treningi, warsztaty, kursy umiejętności, elementy coachingu. Forma oddziaływania może więc mieć charakter indywidualny – np. poradnictwo indywidualne, jak i grupowy – poradnictwo grupowe, realizowane pod opieką odpowiednio przygotowanego szkolnego doradcy zawodowego. Szkolne Ośrodki Kariery powinny być wyposażone w odpowiedni sprzęt audiowizualny, podręczniki, ćwiczenia, scenariusze zajęć, prezentacje, konspekty oraz bazy danych. Nie zawsze przy skromnych środkach jakimi z reguły dysponują samorządy stać szkoły na profesjonalne wyposażenie takiego ośrodka i odpowiednie przygotowanie samych nauczycieli.

Poza informacjami i środkami dydaktycznymi typowo nastawionymi na edukację
i poradnictwo zawodowe, warto aby zasoby SzOKu były uzupełniane o informacje
o możliwościach odbywania staży i praktyk zagranicznych, o stypendiach i innych formach pomocy i wsparcia skierowanych dla uczniów oraz o programach zagranicznych umożliwiających wymianę. Sam SzOK – można tak sobie to wyobrazić- mógłby na terenie szkoły pełnić role koordynującą i stymulującą udział szkoły we wszelkiego rodzaju projektach współfinansowanych ze środków zewnętrznych. Praktyka funkcjonowania polskich szkół wskazuje, że właśnie brak odpowiedniej osoby/ osób znających się na tych zagadnieniach powoduje, że wiele szkół nie uczestniczy, a mogłoby , w projektach unijnych, rządowych lub innego rodzaju przedsięwzięciach, których fundatorami są np. organizacje pozarządowe. Udział w takich projektach i dostęp do wymiany, staży zagranicznych i innych form współpracy międzynarodowej otwiera możliwości dla polskiej młodzieży w konkurencji z młodzieżą z innych krajów, dając doskonałą okazję na zdobywanie i rozszerzanie własnych kompetencji, w tym również językowych, co w przypadku polskich uczniów, posiadających niestety wiele problemów w tym zakresie, ma niebagatelne znaczenie[8]. Osoby korzystające
z oferty SzOK mają okazję na pogłębiona analizę własnej osoby w kontekście predyspozycji zawodowych, analizy mocnych i słabych stron a także ukierunkowania zawodowego zakończonego przygotowaniem zindywidualizowanego planu działania.

SzOKi w mniejszych miejscowościach mogą pełnić rolę centrum informacyjnego
o zawodach, możliwościach rozwoju osobistego, szkoleniach, możliwościach udziału
w projektach nie tylko dla uczniów, ale także dla osób dorosłych, chcących uzyskać w tym obszarze więcej informacji.

 

5. „Rozwój zainteresowań uczniów gimnazjum drogą do kariery” jako katalizator procesów adaptacyjnych w gimnazjach

W projekcie „Rozwój zainteresowań uczniów gimnazjum drogą do kariery” realizacja projektu także w obszarze poradnictwa zawodowego ma szczególne znaczenie, gdyż projekt może być zaczątkiem bardziej rozbudowanych działań w tym zakresie. Realizatorzy projektu zakładają, że wdrażana inicjatywa będzie podstawą kolejnych przedsięwzięć, polegających np. na opracowywaniu programów edukacyjno – zawodowych- w szkołach o profilu zawodowym czy też powoływania Szkolnych Ośrodków Kariery na terenie realizacji projektu. Choć nie jest to celem projektu, dotychczasowe obserwacje i rozmowy realizatorów z uczestnikami, zwłaszcza dyrektorami szkół i nauczycielami, pozwalają stwierdzić, że może być to dodatkowa wartość dodana z jego realizacji. Obydwie formy wsparcia mogłyby umożliwiać nauczycielom prowadzenie zajęć z obszaru doradztwa zawodowego, przygotowującego do poradnictwa w tym zakresie, uświadomienia dotyczącego nowych form zatrudnienia, przygotowania do ciągłego dostosowywania się do wymagań rynku pracy
i ustawicznego kształcenia. Udział w projekcie z całą pewnością wzbogaci kompetencje uczestniczących w nim nauczycieli, zaś wyniki etapu testowania pozwolą realizatorowi projektu na takie udoskonalenie Produktu Innowacyjnego, aby w jak największym stopniu spełniał on wymagania odbiorców i sprzyjał realizacji pokładanych celów, w tym przede wszystkim zwiększaniu zainteresowania kształceniem na kierunkach o kluczowym znaczeniu dla gospodarki, a tym samym podejmowaniu w tych obszarach w późniejszym czasie przez uczniów zatrudnienia. Moduł związany z poradnictwem zawodowym z pewnością pozwoli odpowiednio ukierunkować uczniów i zwiększyć ich świadomość w tym obszarze.

Obecnie zdecydowana większość szkół posiada zarówno małe środki finansowe, jak
i niewielkie doświadczenie w doradztwie i poradnictwie zawodowym, co stawia absolwentów szkół- w tym także zawodowych - w niekorzystnej sytuacji zmniejszając ich konkurencyjność i atrakcyjność wobec pracodawców. Tymczasem zmieniające się warunki dynamicznego rynku pracy stawiają przez absolwentami nowe wymagania związane z elastycznością
i adaptacyjnością, zważywszy na trudności płynnego wejścia na rynek pracy po ukończeniu szkoły. Według danych GUS za III kw 2011, najwięcej bezrobotnych jest w wieku 15-34 lata. Stopa bezrobocia młodzieży wg badań BAEL sięga 29%. Często pierwsze zetknięcie się młodego człowieka z rynkiem pracy jest okupione o wiele większym stresem niż lata nauki. Zazwyczaj wybierając kierunek dalszego kształcenia, młodzież nie ma jasno sprecyzowanych planów zawodowych, a wybór bywa dziełem przypadku. Ponadto świadomość kompetencji niezbędnych do rozpoczęcia kariery zawodowej i zasad, jakimi rządzą się procesy rekrutacyjne, jest znikoma. W efekcie, wchodząc na rynek pracy, młody człowiek napotyka od razu schody, które bardzo ciężko mu pokonać. Wybrane wnioski z badań realizowanych na terenie województwa łódzkiego zawartych w raporcie – „Rynek pracy w województwie łódzkim” zdają się potwierdzać istniejące problemy: młodzi ludzie są coraz gorzej przygotowani w wejściu na rynek pracy, zauważa się tendencje wzrostową ilości osób pozostających bez zatrudnienia w latach 2009-11[9].Wśród poszukiwanych u kandydatów do pracy umiejętności znajdują się m.in. takie jak komunikatywność, umiejętność pracy
w zespole, motywacja, umiejętność rozwiązywania problemów i doświadczenie w branży. Wiele z tych cech nie jest uświadomionych i odpowiednio rozwiniętych wśród młodzieży, pomocą w procesie ich uświadomienia mógłby służyć dopasowany do potrzeb grupowych i indywidualnych proces doradztwa i poradnictwa zawodowego, przy czym skala problemu wskazuje na konieczność działania już na jak najwcześniejszym etapie kształcenia, w tym także w gimnazjum.

 

Zakres działań projektowych w projekcie „Rozwój zainteresowań uczniów gimnazjum droga do kariery” we wspomnianym już Module V Produktu Innowacyjnego wpisuje się ww. problemy. Zawarte są w nim narzędzia do realizacji poradnictwa zawodowego, które mogłoby być realizowane np. podczas godzin wychowawczych. Znajdują się w nim materiały pozwalające na:

  • ocenę swojego potencjału zawodowego,
  • zdobycie wiedzy o świecie zawodów
  • zdobycie orientacji o modelach ścieżek edukacyjnych
  • poznanie zasad i roli planowania
  • poznanie uwarunkowań planowania ścieżki kariery zawodowej

Wszystkie materiały są ciekawie zwizualizowane i uzupełnione o profesjonalne ćwiczenia indywidualne i grupowe, konspekty zajęć i prezentacje.

Całość działań projektowych obudowywana jest możliwościami wykorzystania technologii ICT do bieżącej komunikacji zarówno między samymi uczestnikami projektu jak i między uczestnikami a ekspertami i zespołem zarządzającym w ramach Platformy IT. Dzięki temu rozszerzeniu podlegają także kompetencje uczniów i nauczycieli w tym obszarze, co
w przypadku poradnictwa zawodowego jest również istotne, gdyż w coraz większym zakresie korzysta ono z dorobku postępu w dziedzinie ICT, aby dotrzeć do odpowiednich odbiorców
w szybki i atrakcyjny dla odbiorcy sposób.

Poradnictwo zawodowe na terenie szkoły, aby było skuteczne musi łączyć się z potrzebami indywidualnymi i społecznymi w procesie podejmowania decyzji, zwiększając u młodych ludzi pole wyboru. Najlepiej, aby proces ten następował jak najwcześniej. Realizacja przez uczniów i nauczycieli zajęć w ramach Modułu V będzie ku temu bardzo dobra okazją. Tak zorganizowany cykl działań pomoże wykonać niejednokrotnie pierwszy krok w zrozumieniu przez młodych ludzi niektórych zawodowych implikacji edukacyjnych wyborów, których dokonują i poznać bliżej aspekt życia pracownika.

Ponadto należy zauważyć, że sama idea realizowanego projektu, podczas którego uczniowie zapoznają się z metodologią pracy projektowej, jej specyfiką i uwarunkowaniami społecznymi, doskonale wpisuje się w obecnie obserwowany trend na rynku pracy polegający na tendencji do działań projektowych w przedsiębiorstwach. Tendencje te wymusza na przedsiębiorstwach dynamika zmian. Aby pozostać konkurencyjne i utrzymać się na rynku, musza one podążać za zmianami. Jest to powiązane z koniecznością stałego pozyskiwania klientów i zleceń, a co za tym idzie – zmianami organizacji pracy i myślenia o jej celu. Stąd też coraz większego znaczenie zaczyna odgrywać działanie projektowe i zatrudnienie specjalistów przy realizacji konkretnych projektów. Konsekwencją przedstawionego stanu rzeczy jest pojawianie się na rynku wielu wyspecjalizowanych firm zorientowanych na pracę czasowo – projektową, dla których realizacja osobnych projektów w ramach danej specjalizacji jest formą działania[10]. Rynki reklamy czy konsultingu są tego dobrym obrazem. Poprzez udział w projekcie uczniowie zaczynają zdawać sobie sprawę czym tak naprawdę jest projekt, jakimi rządzi się prawami i obwarowaniami, nabierając umiejętności poruszania się
w często zupełnie nowym dla siebie środowisku działania – środowisku pracy w projekcie. Można z całym przekonaniem stwierdzić, że dla wielu z nich taki charakter pracy będzie coraz częściej codziennością, dlatego im wcześniej zrozumieją jego specyfikę i charakter, tym sprawniej będą adaptować się do nowych warunków środowiska pracy.

 

6. Zakończenie

Poradnictwo zawodowe w szkole do nie fanaberia czy tez kolejna moda w edukacji. To konieczność, która wynika z wielu czynników mających swoją genezę w zmianach społeczno – gospodarczych, współczesnych determinantach konkurencyjności i obrazu rynku pracy.
W obliczu tych czynników wiele państw podjęło lub podejmuje w ostatnim czasie szereg działań mających na celu dostosowanie usług poradnictwa do potrzeb kształcącego się społeczeństwa. Ustawiczne kształcenie, które jest obecnie priorytetem UE a także ustawiczna kariera, która jest celem ludzi rozwojowych wymagają takich usług poradnictwa, które towarzyszyłyby obywatelom w ciągu całego życia. Od dawna jednak argumentuje się, że umiejętności wymagane do kierowania „karierą życiowa” w kształcącym się społeczeństwie, jak również nabycie odpowiedniego stosunku do niej, powinny być kształtowane na wczesnych etapach edukacji[11]. Ważne jest przy tym nabywanie umiejętności samego uczenia się, zdobywania informacji i ich wykorzystywania w celu poszerzania własnych celów życiowych. Można uznać z całą odpowiedzialnością, że odpowiednio pokierowany proces poradnictwa może służyć uczniom nie tylko w wyborze ich kariery edukacyjnej i zawodowej, ale także przezwyciężać pojawiające się problemy natury psychologicznej związane z samym procesem uczenia się. Dlatego właśnie realizatorzy projektu „Rozwój zainteresowań uczniów gimnazjum drogą do kariery” na etapie jego tworzenia włączyli moduł związany
z poradnictwem zawodowym w obręb Produktu Innowacyjnego. Proponowane narzędzie jest dzięki temu kompleksowe i pozwala na elastyczny dobór treści w zależności od potrzeb słuchaczy i prowadzącego. Moduł poradnictwa pozwala uzupełniać główny wymiar pracy metodą projektów o wskazywanie praktycznych aplikacji wykonywanych zadań w warunkach środowiska organizacji i na tle uwarunkowań rynku pracy.

 

Bibliografia:

Absolwent na rynku pracy – poradnik na ucznia i nauczyciela, Ecorys Sp z o.o., Warszawa 2010., s. 24.

Cieśla J., Szkolny błąd, Polityka nr 35, 2012, s. 65-67.

European Comission, Proposals for Guidelines for Member States Employment Policies, Brussels 1998.

Kreft W., Poradnictwo zawodowe katalizatorem jakości edukacji, Doradca Zawodowy nr 2, (15), 2011, s.6.

Rynek pracy w województwie łódzkim, kwiecień 2012- www.wup.lodz.pl

Sabuda I., Naprzeciw zawodowemu przeznaczeniu. Poradnictwo zawodowe w edukacji, Doradca Zawodowy nr 2(15), 2011, s. 19.

Sołtysińska T., WoronieckaJ., Przygotowanie do wyboru zawodu, KOWEZiU, Warszawa 2001;

Sternberg J., Intelligence and lifelong learning: special issue, American Psychologist 1997, Vol 52, No 10.

Sultana R., Strategie usług poradnictwa zawodowego w społeczeństwie wiedzy – europejskie trendy, działania i wyzwania, raport CEDEFOP, Europejskie Centrum Rozwoju Szkolnictwa Zawodowego (Cedefop)- seria Panorama, 85, 2004, wydanie polskie – 2005r. dla potrzeb OHP przez Dolnośląskie Centrum Informacji Zawodowej i doskonalenia Nauczycieli w Wałbrzychu oraz Warmińsko – Mazurski Zakład Doskonalenia Zawodowego w Olsztynie,

System kształcenia ustawicznego nauczycieli przedmiotów zawodowych .- ocena i kier. zmian, Scholaris, VI 2009

 

 


[1] Zob. T.Sołtysińska, J.Woroniecka, Przygotowanie do wyboru zawodu, KOWEZiU, Warszawa 2001; I.Sabuda, Naprzeciw zawodowemu przeznaczeniu. Poradnictwo zawodowe w edukacji, Doradca Zawodowy nr 2(15), 2011, s. 19.

[2] R.Sultana, Strategie usług poradnictwa zawodowego w społeczeństwie wiedzy – europejskie trendy, działania i wyzwania, raport CEDEFOP, Europejskie Centrum Rozwoju Szkolnictwa Zawodowego (Cedefop)- seria Panorama, 85, 2004, wydanie polskie – 2005r. dla potrzeb OHP przez Dolnośląskie Centrum Informacji Zawodowej i doskonalenia Nauczycieli w Wałbrzychu oraz Warmińsko – Mazurski Zakład Doskonalenia Zawodowego w Olsztynie,

[3] I.Sabuda, op. cit. s. 20.

[4] W.Kreft, Poradnictwo zawodowe katalizatorem jakości edukacji, Doradca Zawodowy nr 2, (15), 2011, s.6.

[5] Zob. System kształcenia ustawicznego nauczycieli przedmiotów zawodowych .- ocena i kier. zmian, Scholaris, VI 2009

[6] European Comission, Proposals for Guidelines for Member States Employment Policies, Brussels 1998.

[7] Pełna nazwa to Innowacyjny program zajęć edukacyjnych z pakietem edukacyjnym ; na obecnym etapie realizacji projektu trwa jego testowanie przez 40 szkół gimnazjalnych w województwie łódzkim, aby następnie (w wyniku pozytywnej walidacji przez Krajową sieć Tematyczną) był on upowszechniany i włączany do głównego nurtu polityki edukacyjnej ( mainstreaming)

[8] Zob. J.Cieśla, Szkolny błąd, Polityka nr 35, 2012, s. 65-67.

[9] Rynek pracy w województwie łódzkim, kwiecień 2012- www.wup.lodz.pl

[10] Absolwent na rynku pracy – poradnik na ucznia i nauczyciela, Ecorys Sp z o.o., Warszawa 2010., s. 24.

[11] Zob. J.R.Sternberg, Intelligence and lifelong learning: special issue, American Psychologist 1997, Vol.52, No 10.

 

Stopka Projektu

Copyright© 2010 - Projekt dla Ecorys wykonał  Roman Kazanecki.